Uw afspraakbevestiging niet ontvangen na bevestiging? Controleer dan uw ongewenste e-mailmap. Het komt soms voor dat de bevestiging daar terechtkomt. Mocht u de bevestiging nog steeds niet kunnen vinden, neem dan gerust contact met ons op via: 085-0180800 of afspraken@rijbewijskeuringsarts.nl
Tijdens de ramadan vasten veel moslims van zonsopkomst tot zonsondergang. Dit betekent niet eten en niet drinken overdag, wat invloed kan hebben op je concentratie en alertheid. Voor automobilisten kan dat een uitdaging zijn: verminderde concentratie of vermoeidheid achter het stuur kan leiden tot gevaarlijke situaties.
In dit artikel bespreken we welke medische adviezen er zijn voor vastende bestuurders, hoe de Nederlandse wet hiermee omgaat, hoe verzekeraars ongelukken behandelen waarbij vasten een rol speelt. En of er juridische precedenten of rechtszaken over dit onderwerp bestaan. Ook geven we praktische tips om veilig te blijven rijden tijdens het vasten.
In Nederland is er geen specifieke wet die autorijden tijdens het vasten verbiedt. Wel eist de wet dat iedere bestuurder in staat moet zijn om een voertuig op een veilige manier te besturen. Artikel 5 van de Wegenverkeerswet 1994 verbiedt namelijk om je zodanig in het verkeer te gedragen dat je jezelf of anderen in gevaar brengt. Dit zogenaamde kapstokartikel geldt voor alle vormen van gevaarlijk rijgedrag, of dat nu door drank, drugs, telefoongebruik of vermoeidheid komt. Er is dus geen wettelijke “vastengrens” vergelijkbaar met de alcoholpromillagegrens. Vermoeidheid is moeilijk meetbaar en daarom is er geen objectieve limiet. Toch kan de politie ingrijpen als duidelijk is dat iemand niet alert is en gevaar veroorzaakt.
Vermoeid rijden wordt door verkeersveiligheidsexperts zelfs vergeleken met rijden onder invloed van alcohol. Veilig Verkeer Nederland (VVN) waarschuwt dat slaperige bestuurders drie tot acht keer meer kans hebben op een ongeval? Ook de ANWB benadrukt dat zo’n 1 op de 5 ernstige verkeersongevallen mede wordt veroorzaakt door vermoeidheid van de bestuurder. Met andere woorden: als je door het vasten minder geconcentreerd of slaperig raakt, val je onder deze algemene regels. Bij een ongeluk kan je daarvoor verantwoordelijk worden gehouden, net alsof je door een andere oorzaak onoplettend was.
Als vermoeidheid daadwerkelijk tot gevaarlijk rijgedrag leidt, kan justitie optreden. Het veroorzaken van gevaar op de weg zonder dat er gewonden vallen, valt onder een verkeersovertreding (art. 5 WVW). Veroorzaak je een ongeluk met ernstig letsel of erger, dan kan vervolging volgens artikel 6 WVW (rijden met schuld) volgen. In de praktijk kijkt een rechter of de bestuurder had kunnen weten dat hij te vermoeid was om veilig te rijden. Uit jurisprudentie blijkt dat als je merkt dat je bijna in slaap valt maar tóch doorrijdt, je bewust het risico accepteert op een ongeluk met mogelijk ernstige gevolgen. Met andere woorden: een vastende bestuurder wordt geacht zijn eigen alertheid goed in de gaten te houden. Zo niet, dan kan hij of zij bij een ongeval aansprakelijk of strafbaar worden gesteld op dezelfde manier als elke andere vermoeide bestuurder.
Stel dat er toch een ongeluk gebeurt en verminderde concentratie door vasten speelde een rol. Hoe reageren autoverzekeraars hierop? In principe geldt: de wettelijke aansprakelijkheidsverzekering (WA) verplicht voor elke automobilist dekt de schade aan anderen, ongeacht de oorzaak. Er is geen aparte uitsluiting voor ongevallen door vermoeidheid of vasten. Verzekeraars behandelen zo’n situatie hetzelfde als elk ander ongeval door onoplettendheid.
Wel is het zo dat bij grove schuld of opzet een verzekeraar in uitzonderlijke gevallen regres kan plegen (de kosten op de bestuurder verhalen). Bijvoorbeeld bij rijden onder invloed van veel alcohol kan de verzekeraar aansprakelijkheid afwijzen of betaalde schade terugvorderen, mits bewezen is dat het ongeval rechtstreeks door dronkenschap kwam. Vasten valt hier niet onder het is legaal en algemeen beschouwd niet roekeloos. Vermoeidheid is bovendien lastiger hard te maken als enige oorzaak. Alleen als een bestuurder extreem onverantwoord handelde (bijvoorbeeld bewust uren doorgereden terwijl hij bijna in slaap viel), zou een verzekeraar eventueel moeilijk kunnen doen. Maar voor zover bekend zijn er geen gevallen in Nederland waarin een verzekeraar geweigerd heeft uit te keren omdat de bestuurder aan het vasten was. Kortom, als je als vastende chauffeur een ongeluk veroorzaakt, zal jouw verzekering normaal gesproken gewoon de schades volgens polisvoorwaarden afwikkelen, net als bij andere ongevallen. Uiteraard kun je wel je no-claim korting kwijt raken of een hogere premie krijgen, omdat het ongeval in jouw schuldklasse valt vasten biedt daar geen speciale vrijwaring voor.
Artsen en gezondheidsdeskundigen raden vastende mensen aan om goed op hun lichaam te letten, zeker als ze moeten autorijden. Vasten overdag kan leiden tot:
vooral tegen het einde van de middag. Dit kan duizeligheid, sufheid of tragere reactietijden veroorzaken. Zo waarschuwen huisartsorganisaties dat lange tijd weinig eten tot een hypo (te lage bloedsuiker) kan leiden, wat gevaarlijk is. Bij diabetespatiënten is dit risico nog belangrijker: zij krijgen het advies hun bloedsuiker extra te controleren en het vasten te breken als de waarde te laag wordt. Een bekend voorbeeld onderstreept dit: in 2017 werd bij Amsterdam Centraal Station een auto-ongeluk veroorzaakt doordat een diabeticuss die meedeed aan de ramadan onwel werd achter het stuur. De man kreeg een hypoglykemie (te lage bloedsuiker) tijdens het rijden en reed op voetgangers in. De politie bevestigde later dat er geen opzet in het spel was de bestuurder was enkel onwel geworden door zijn lage suikerspiegel. Dit illustreert hoe belangrijk het is om medische adviezen serieus te nemen: als je je niet goed voelt, moet je eigenlijk niet gaan rijden.
Onze artsen adviseren vastende mensen om voldoende te blijven drinken en gezond te eten in de uren dat het mag (na zonsondergang en voor zonsopkomst). Bijvoorbeeld minstens 1,5 tot 2 liter water verspreid over de niet-vastenperiode. Het is verleidelijk om bij het ochtendmaal (suhoor) veel zoet of zwaar voedsel te nemen voor energie, maar dat kan averechts werken. Suikers kunnen leiden tot een snelle piek en daarna een energiedip midden op de dag.
Wij raden daarom aan om bij de vroege ontbijtsessie vooral langzame koolhydraten en vezels te eten (zoals volkorenproducten, fruit zoals banaan of dadels, en eventueel noten). Die geven langer energie af en voorkomen hongergevoel en concentratiedips. Verder is cafeïne beperken verstandig; hoewel koffie je even alert kan maken, kan het ook tot meer dorst en een crash later leiden.
Een ander belangrijk medisch advies is om je slaap goed te regelen. Tijdens de ramadan wordt ’s avonds laat gegeten (iftar) en vaak weer heel vroeg ontbeten, waardoor je nachtrust fragmentarisch kan zijn. Probeer genoeg uur slaap te pakken desnoods een dutje overdag zodat je overdag niet extreem moe bent.
Vermoeidheid stapelt zich op: na een paar korte nachten kun je mentaal uitputten. Zo’n slaapschuld merk je direct achter het stuur aan signalen als veelvuldig gapen, moeite hebben om je ogen open te houden, wazig zien en concentratieverlies. Dit zijn alarmsignalen dat je eigenlijk niet verder zou moeten rijden.
De SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) geeft aan dat vermoeidheid de rijvaardigheid fors vermindert: je gaat slingeren, reageert trager en let minder goed op onverwachte situaties. Neem die symptomen serieus. Indien nodig, kies voor alternatieven: laat iemand anders rijden die niet vast, maak gebruik van het OV, of stel de rit uit tot na het breken van de vasten als dat veiliger is.
Is er in Nederland al eens een rechtszaak geweest over een verkeersongeval waarbij vasten ter discussie stond? Voor zover bekend zijn er geen uitspraken waarin het vasten expliciet als verzwarende of verlichtende factor is genoemd. Met andere woorden, de rechter heeft nog geen speciaal arrest gewezen dat zegt “dit ongeluk kwam door ramadanvermoeidheid en daarom...”. Dat betekent niet dat het nooit een rol speelt, maar het wordt juridisch behandeld als onderdeel van vermoeidheid of persoonlijke gesteldheid van de bestuurder.
Zoals eerder genoemd zijn er wél algemene uitspraken over vermoeidheid in het verkeer. In die zaken gaat het erom of de bestuurder het ongeluk had kunnen voorkomen door eerder in te grijpen (bijvoorbeeld pauzeren of niet gaan rijden). Als een automobilist een ongeval veroorzaakt doordat hij in slaap valt en hij had kunnen weten dat hij oververmoeid was, kan hij strafrechtelijk schuldig worden bevonden aan roekeloos of onvoorzichtig rijgedrag.
Een voorbeeld is een rechtszaak waarbij een chauffeur na een lange werkdag toch doorreed; de rechtbank oordeelde dat hij het risico van in slaap vallen bewust had aanvaard door niet tijdig rust te nemen? Dit soort principes zou net zo goed gelden als iemand vermoeid is geraakt door vasten.
In de media is het onderwerp autorijden tijdens de ramadan wel eens besproken. Een paar jaar geleden ontstond er ophef nadat een Deense minister suggereerde dat vastende buschauffeurs mogelijk een gevaar op de weg vormen. Nederlandse kranten, zoals de Volkskrant, doken toen in de kwestie en constateerden dat er geen aanwijzingen waren dat vastende chauffeurs vaker ongelukken veroorzaken. Ze merkten daarbij op dat in Islamitische landen ongelukken tijdens ramadan wel toenemen, maar dat kan ook komen door drukker verkeer (bijvoorbeeld iedereen die rond hetzelfde tijdstip naar huis gaat voor de iftar).
Hoe het ook zij, in Nederland is er geen duidelijk patroon bekend van ramadan gerelateerde verkeersongevallen het is waarschijnlijk een combinatie van factoren. Experts benadrukken dat bewustzijn het belangrijkst is: men moet zich bewust zijn van de mogelijke effecten van vasten op de rijvaardigheid. In sommige landen krijgen bestuurders tijdens ramadan routineus de waarschuwing: “Rijd kalm en denk om je medemens”, juist omdat men weet dat mensen met een lege maag en dorst prikkelbaarder en vermoeider kunnen zijn. Die boodschap is universeel van toepassing, ook al is het hier geen juridisch apart onderwerp.
Tot slot enkele praktische tips om veilig te blijven autorijden tijdens de ramadan. Deze adviezen, afkomstig van verkeersorganisaties en ervaren chauffeurs, kunnen helpen om ongelukken te voorkomen:
Autorijden tijdens het vasten vergt wat extra aandacht en zelfkennis, maar met de juiste voorzorgsmaatregelen is het veilig te doen. De Nederlandse wet verbiedt het niet, maar legt de verantwoordelijkheid bij de bestuurder om alert en capabel te zijn. Verzekeringen blijven doorgaans gewoon geldig, en medische en praktische adviezen kunnen helpen om risico’s te beperken. Het komt erop neer dat vastende bestuurders hun eigen grenzen moeten bewaken. Luister naar je lichaam, pas je rijgedrag en planning aan, en schaam je niet om eventueel assistentie in te roepen (bijvoorbeeld iemand anders laten rijden) als dat veiliger is. Zo kom je ook tijdens de ramadan veilig van A naar B, goede reis en Ramadan Mubarak!